Хөдөөгийн байдал шалдар булдар, цагийн улирал ороо, бусгаа, элстэй шанд, буттай цайдмыг дагаж хааяа нэг хар гэрээс утаа суунаглана. Дөрвөн зүг цэв цэлийн уйтгартай, цагаан униар тунана. Зуны лүгхийм халуун эсгий гэрийг шарж, малчин хүний сэтгэлийг бухимдуулна. Айлын хаяагаар үхрийн баас үргэлжилжээ. Үүгээр түүгээр хэдэн тугал оодогнон давхина. Хөлд орохоос аваад, үс цайхын хүртэл нэг голыг өгсөн уруудан, нүүж, нэг худагийг эргэн тойрон нутагласаар энэхүү ертунцийг эцэслэнэ. Гавж Жамбал хоймор сууж бурхан ном гэж буруу зөв чалчих ба зайсан Намжил гаднаас ирж хууль ёс гэж худал үнэн ярихыг сонссоор өдөр, сарыг улируулна. Тэртээ уулыг өнгөрвөл айлгүй гэж бодож, тэнгэрийн хаяанаас цааш газаргүй гэж сэтгэсээр, түмэн хэргээс хоцорч, дэлхийн боловсролоос гээгдэнэ. Гагцхүү өглөө бурханд залбирч, үдэш тэнгэрт мөргөж нэг нас барна. Хуучин хүү хул морин дээрээ хөндлөн сууж, хатируулсаар хүрч ирэв...Д.Нацагдорж

Wednesday, 9 November 2011

Нийллэг

Яг ийм байсын
Дээр үеийн сайхан нийллэг санаанд ороод бичмээр санагдлаа. Найман жилд байхдаа Шинэ жилээр нийлнэ гээд нээх хөөрхөн юм болдог байж билээ. Тэр үед чинь үйлдвэрийн бэлэн зэхээний юм ховор, бүгдийг гараараа хийж, хүч хөдөлмөрөөрөө босгож аваад л тэгээд идэж өгнө.
Эхлээл ангийнханыгаа 3-4 бүлэг хуваана. Тэгээд бүлэг дотороо ямар хоол хийх, уух юм юу байх, чихрийн таваг хэн авчирах, аяга халбага, сэрээ хэн авчирах, тавган дээрээ юу тавих энэ тэр гээд бэлдэнэ. Нэг хүүхэд 20 бууз хийж ирэх, бас 2 хүүхэд дундаа нэг халуун сав сүүтэй цай авчрах гээд нээх хөөрхөн.

Би нь сургуулийн Дотуур байранд амьдардаг байсан тул тийм боломж байхгүй манай бүлгийнхэн намайг шууд 100 хувь даана хэ хэ хэ. За тэгээд нөгөө товолсон өдрөө, халуун савтай хоол, цайгаа барьж ирээл ангийнхаа ширээг бүлгийн тоогоор нийлүүлээд дээр нь сайхан даавуун бүтээлэг тавиад за тэгээд авчирсан юмаа бүгдий нь өрнө дөө. За тэгээд бүгд бэлдээл авангуут сайхан идэж эхэлнэ гэж байгаа.

За тэгээд ер нь ширээ бүрт байгаа юм нь ижилхэн байна. Ундаа гэж нөгөө шилтэй Нимбэг, Тоор, Жүрж энэ тэр гэсэн ярликтай. Эс бөгөөс гэр гэртээ компот исгэснээ авчирч ууна даа. Архи дарс байсан биш тэгээд ч сургууль дээр нийлж байгаа үед тийм зүйл хориотой.

Тэгээд хөгжимтэй айлын хүүхэд нь хөгжимөө авчирч цэнхэр хуурцагаа тавиад Задгай цагаан, Ёохор, Өндөр дэлгүүр, Хүмүүн төрөлхтөн, Жаахан Дулмаа, Гурван тамирын Уянга, Вальс гээд бүжиглэж гарна даа. Ямар диско энэ тэр нь байсан биш дандаа нийтийн бүжиг тавьдаг байлаа. Гоё ч гэж юүхэв. Охид бүгд нугалаатай юбкатай ирээд ёстой намирна даа. Тэгээл бүжиглээд ядрахаараа айл хэсчийн гээл нөгөө ширээнүүдийнхээ бууз, цайны амтыг амсаал явж өгнө. Их л гоё нийллэг болдог байсан юм.

Тэгээд өчигдөр хөдөө сумаас бага ангийн багшийн ажилтай үеэл маань мэнд мэдэж залгахаар нь гэнэт нөгөө сайхан нийллэг санаанд ороод асуутал тиймээ яг тэр үе шигээ л хоолоо хувааж хийгээл, цайгаа барьж ирээл нийлж байгаа. Гэхдээ хуурай идэх юм чихэр, жимс, ундаа нь элбэг болхоор арай өөр болсоон гэж байна.

Ноднин манай ээж настангуудын шинэ жилд орох гэж байгаа, хүн бүр 15 бууз нэг сав цай, тавагны идээтэй ир гэсэн гээл ярьж байсан юм. Гоё шүү дээ тийм нийллэг.

Tuesday, 8 November 2011

Далай ламыг холоос харсан нь

Далай ламын Монголд айлчлах хөтөлбөрийг сонирхох нь ээ хөөрхөн дурсамж орж ирэв. Би гэдэг хүн нь дөрөвдүгээр курсдээ байсан юм. Далай лам ирэх үед сургуулийн шилдэг оюутнуудтай уулзаж, лекц унших хөтөлбөр зохион байгуулсанд нь миний бие түүнд орох хувь заяа тохиож, сургуулиа төлөөлж, доод ангийн нэг охинтой хамт явахаар болж, биенээсээ том мандат зүүгээд ангийнханы адис аваад ирээрэй гэсэн дэвтэр ном, бугуйвч, үзэг харандаа бүгдий нь цүнхлээд "тэр үед ангийнханыхаа юу юуны дэвтэр өгч явуулсаныг үзэх байсан юм. Золигнууд олиггүй дүн авдаг хичээлийн дэвтэрээ л өгсөн байх" Соёлын Төв Өргөөний зүг яваваа. За тэгээд очсон чинь оочерлоод л мандатаа үзүүлээд л ороод байна. Ороод л дугаарынхаа дагуу суугаад харсан чинь пэээээээээээ өвгөн хөгшчүүл дүүрцэн байдын, гайхаал нэг хүнээс асуусан чинь өөр сургуулийн зарим оюутнууд аав, ээж, эмээ, өвөөдөө мандатаа өгөөд явуулчихсым гэнээ. Би яахав дээ, аав ээж 2 хөдөө байсан юм чинь өөрөө нөгөө доод ангийн охинтойгой хамт байгаа нь тэр. 70 хувь нь оюутнууд бусад нь аав, ээж нь байсан байх. За тэгээд л бүх хүмүүс суудлаа эзэлсний дараагаар Далай багш орж ирлээ дээ. Хөөх хүмүүс чинь суудлаасаа босоод л мөргөөд л, залбираад л. Би нөгөө ангийнханыхаа дэвтэр ном, үзэг, харандааг барьцан эд нарыг онц сурга ухааны юм бодцон зогсоод байгаа. За тэгээл бүгд суугаад л хүмүүс чинь алгаа хавсараад л эрх эргүүлээд л, маань уншаад л би яаж дутхав нөгөө ангийнханыхаа дэвтэр номыг хурайлаад л, бас мэддэг ганц 2 мэгзэмээ уншаад л янзтай сайхан сайхан юм бодоод л суугаад байлаа. Тэр үед Далай багш Монголчуудад архиа бага ууж, айргаа их уу гэж хэлсэн байх шүү. За тэгээл оюунтан хүмүүст гоё гоё сургаал айлдаад л байсан. Би  сайн гэгч нь бичиж аваад л байсан. Одоо бол мартчихжээ. Тэгэхэд л цаанаасаа л нэг гэрэлтсэн хүн байж билээ. Тэгээд 2 цаг гаруй сургаал сонсоод хөтөлбөр өндөрлөж эхлээд Далай багш Соёлын Төвийг орхиж явсан юм. Тэгэхэд л Соёлын Төв Өргөөний залны цонхон дээрээс хар машинд суугаад яавахыг нь хараад араас нь уйлж билээ. Нэг л дотны хүн маань хол явчиж байгаам шиг санагдсан шүү. Тэгээд лекцэнд оролцсон хүмүүст, сургаалын ном энэ тэр баахан юм өгсөн. Түүнийг нь өөрийнхөө аав, ээжид бас найзынхаа ээжид авахаа мартаагүй очсон. Тэгсэн зун амраад гэртээ очсон чинь  аав, ээж 2 минь нөгөө номнуудыг нь бурхан дээрээ тавьчихсан шүтээд сууж байж билээ. Манай найзын ээж ч бас чиний өгсөн Далай багшийн номыг дээш нь залж, шүтэж, мөргөж байгаа гээд хэд хэдэн удаа тэднийд очиход үзүүлж билээ. Дараагаар нь 2008 онд ээжтэйгээ Энэтхэг яваад уг нь их том хүсэл өвөртлөн очсон чинь талаар болсон. Шинэ Дели-д хэд хоноод Агра хот орж Таж Махал үзээд дараа нь Дарамсала явах гэсэн боловч тэнд суудаг Монгол лам нь эмнэлэгт хэвтсэн, тосч авах хүн байхгүй учир дэмий гэсэн Элчингийн Жолоочийн үгийг дагаж нутаг буцсан юм.
Өнгөрсөн сард уг нь Далай багш Монриал хотод ирж бас хурал зохион байгуулсан юм. Хурлын дараагаар Түвд, Монголчуудыг тусад нь хүлээн авч уулзсан гэсэн. Би явах хүсэл их байвч ажилтай учир очиж чадаагүй юм.

Monday, 7 November 2011

Эрчүүдийн төлөө

Ээ дээ энэ хүүхнүүд нээрээ эрчүүдийн төлөө зүгээр зүрхээ өгөөд дээрээс нь бие хаа бүгдий нь өгжий ш дээ. Ядаж байхад энэ эрчүүд гэж НҮДЭЭРЭЭ дуралхымаа. Иййй  та нарыг чихээрээ дурладаг байсан бол сайхан үлгэр ярьж өгөхгүй юу. Хэд сайхан үлгэр яриал тэгээд дурлааский. Зарим нэг ярьсан үлгэрээ дахин дахин ярий ш дээ ва ха ха ха. Гэтэл яав, ганцхан нүдээрээ дурладаг хүмүүсийн нүдэнд сайхан харагдах гэж энэ эмэгтэйчүүд ерөөсөө бүгдээрээ өөрийн биеийг үл ажран маш том, эрчимтэй алхамууд хийж байгааг та нар мэджийгаа биз дээ Эрчүүдээ. Тэгэхээр би зүгээр жишээ дурдья.

Хамгийн түрүүнд яажийн гэхээр янзан бүрийн бие галбиржуулах гимнастик, дасгалуудад явжийн. Тэр нь долоо хоногт 3-4 удаа байна гэж байгаам. Ажилаа тараал тэр рүүгээ үсэрч байгаам. Зайлуул ходоод уруугаа болсон болоогүй юм давуулсан ч юм уу үгүй ч юмуу. Гэтэл нөгөө хэргийн эзэд цэнгээний газарт, гэдсээ унжуулаад, хүйтэн шар айраг шимээл юун дасгал масгал хийх маасайтал инээгээл зогсжийх жишээтэй.
За гэтэл цаадуулын чинь нүд гэж бүр дуран болж. Нөгөө хүүхнүүд чинь дараагаар нь усан дотор дасгал хийдэг юм уруу шурагжийн. Тэр том олон хүн орж гарсан усан сан дотор сайхан болох гээд л элдэв, янзын хөөсөнцөр, хавтан мавтан өргөөл шидээл үнэхээр хөлс мөлс нь урсжий ш дээ. Зүгээр ч үгүй тэр усанд бялдаржуулдаг хичээлд орохын тулд Гялс төв дээр нарийн шинжилгээнд ордий ш дээ. Тэр нь 3 хонож байж хариу нь гарна.

Хөөрхий эмэгтэй хүн их шаргуу, дайчин нээрээ.
За тэгсэн чинь нөгөөдүүл чинь айлын сайхан охиныг зүгээр л аваад суучихгүй эрүү нь урт, уруул нь нимгэн, хойшоо урагшаа томбойх юм байхгүй, банз манз юу юу гэнэв дээ. Тэгэхээр нь яахав дээ хөөрхий хүүхнүүд чинь мэс заслын ширээн дээр илүүг нь тайруулаад, дутууд нь нэмж шахаад босоод ирдийм байгааз дээ.
Тэгтэл тийм ийм ч сайхан бүсгүй энэ тэр шалгаруулна гэж хошигруулаад нөгөө хүүхнүүд нь гүйж очоол бүртгүүлээл тэгээд 60 чавганц уралдаад нэг нь түрүүлэнгүүт түүнийг нь тэр шөнө эхнэрээ болгоно гэж байгаам. Та нар нэг сайхан бүсгүй жил болгон сайхан бүсгүй болооооооооооол байдаг тийм юм дуулсан уу? Үгүй ш дээ. Учир нь тэр л байгаам. Гэтэл тэр эрчүүдийг уралдуулдаг энэ тэр юм байхгүй ш дээ. Яагаад гэвэл ийм нэр томьёо байдым. Эрэгтэй хүн сармагчингаас жаахан өөр байх хэрэгтэй гэж. Тэгэхээр нөгөө олон сармагчинтай төстэй хүмүүсийг уралдуулхаар юу болох нь ойлгожмтой ш дээ.

Бас болоогүй нөгөө эмэгтэйчүүдийг гэдэстэй байна саалийн үнээ шиг гэнэ. За тэгэхээр нь нөгөө хүүхнүүд чинь хөөрхий орой хоолоо ч сайн идчиж чадахгүй тавагтай хоолоо нэг халбагдаал, гэдэс рүүгээ нэг хараал тэгээл хоосон хонох нь тэр. Гэтэл нөгөө эрчүүд нэг таваг хоолонд цадахгүй бүр 2-3 таваг идэж байж нэг юм болно. Тэднүүдийн гэдэс бөмбөг шиг энэ тэр болсон ч тоохгүй ш дээ. Тоосон ч нэг тохирсон хэлц олоод хэлчихнэ. Тэгэнгүүт нөгөө чихээрээ дурладаг эмэгэйтэйчүүд дурлааааааааааааал явчихна.

Дараагаар нь өндөр, намын тухай шүүмжлэл эхлэнэ. Тэгэхээр нь эхээс заяатай төрсөн нөгөө намханууд нь өөрийнхөө гуравны нэгтэй тэнцэхүйц өндөр өсгийт олж өмсөнө. Догонцоод ч болтугай эрчүүдэд л сайхан харагдаж байвал хадаас шиг өсгийтэйг ч өмсөнө. Хөөрхий нэлээд хэдэн жилийн дараа өвчин л болно л доо. Тайрдас шиг 80 жил насалснаас шонгийн мод шиг 50 жил наслах нь илүүд шүү дээ. Гэтэл нөгөө хэргийн эзэд газраар нэг юмнууд л яваад байна.

Галбиржуулах дасгалаар хичээллэсэн, сайхан бүсгүй болсон, гоо сайхны мэс засал хийлэгсэн, хоолоо сойсон, өндөр өсгийт байнга өмссөн эмэгтэйчүүд илүү урт насалжийн гэж сонсоогүй биз дээ таминь ээ. Эрчүүдээ та бүхний мэлмий тунгалаг, сэтгэл уужим байх болтугай.

Saturday, 5 November 2011

Тэмээчин бүсгүйн Ээждээ бичсэн захидал

Жүжигчин Хүрлээ-ийн Ээждээ бичсэн захидалыг гадаадад байгаа өөрийн биеээр хошин өнгө аясаар харуулав. Хүрлээгийн шүлэгийг эхэлж уншаад дараа нь минийхийг уншвал сэтгэлд илүү буух болов уу?

Тэмээчин бүсгүйн Ээждээ бичсэн захидал

819 290 9044 энэ миний утасны дугаар
Та над уруу залгаарай

Ээжээ, еэвэнгүүд бүгд дууссан
Дуусхаар нь үйрмэгий нь зуурч идээд бүр дууссан

Тэгхээр нь гялгар ууты нь ханандаа наацан
Еэвэнгийн зураг хараад болж л байна

Ягаан тэрлэгээ өмссөөр байгаад гандчихсан
Өнгө нь ч биш л дээ
Хээнүүд нь бүдгэрчихсэн
Хавар намар л ойр зуур өмсдөг юм

Цэнхэр торгон хүрмээ угаачихсан чинь
Дотор өнгө нь агшчихсан байна лээ
Дүүгийнхээ хүрмийг өмсчихсөн ч юм шиг
Яваад л байгаа

Ээжээ охин нь Канадад ирээд жин их хаясан
Таардаг байсан хувцаснууд бүгд томдоод байгаа
За тэр ч яахав

Балдан ахтай цахим шууданд таараад
Хөдөөний сонин сайхан яриач гээд гуйсан чинь
Бүх юм хэвэндээ, сонирхуулах юм байхгүй гээд
Бичихгүй байгаам даа

Хэн хаана юу хийж явааг нь яриад л болоо ш дээ
Балдан ахад таньд байдаг шиг сонин сайхан байхгүй л дээ

Нэг өдөр өлсөөд байхаар нь хоолны газар орсон чинь
Чи хужаа юу чиний иддэг хоол байхгүй гэж байгаам даа
Ямар их гомдсон гэж сананааа

Өрөөндөө ирчихээл нуруу өвдөөл хэвтэж байсан чинь
Нөгөө өрөөний Солонгос хүүхэн орж ирчихээд
Тааз ширтээд, бодолд дарагдаад
Америк залууд дурлачихаа юу

Гадаа гарч ном уншиж
Гангар гунгар юм ярья гэж байгаам даа

Хэрвээ та минь байсан бол
Миний охины Миша нь ирчихээ юу гээд
Хөнжилөөр хучиж, халуун шөл хийж өгөх байсан даа

819 290 9044 энэ миний утасны дугаар шүү
Та бичиж авсан биз

Манай ангийнхан ой уруу явж алим хураасан
Миний гарны арьс хуураад
Тасгийн даргаас бээлий өгөөч гээд гуйсан чинь
Залуу хүн байж ямар онхиогүй юм гээд загнаж байгаам даа

Тэгсэнээ нэг муу хавчуургатай талх, газтай ундаа өгсөнөө
Идээд бай идээд бай энэ бол сайхан хоол
Залуу хүнд зохихгүй гэх биш
Олдсон дээр нь хивээд ав гэж байгаам даа

Тэгсэнээ за одоо сайхан хоол идцийм чинь
Үлдсэн 2 авдараа дүүрэгчих гэж байгаам даа
Энэ хүмүүс ямар хатуу юм бээээ

Ээжээ би таныг санаагүй ээ
Та ээжийгээ санавал муу явна гэсэн болхоор нь
Ээжийгээ санахгүй байгаа

Ээжээ би сайн сурч, сайн ажиллаж байгаа
Би саяхан таныг хачин ихээр зүүдэлсэн
Та энд ирчихээл нээх гоё бууз, хуушуур хийгээл
Би идээл, инээгээл суугаад байна гээд
Сэрсэн чинь та байхгүй
Сэрүүлэг дуугарч байна лээ

Ээжээ 819 290 9044 энэ миний утасны дугаар
Энийг манай нутгийнханд бүгдэд нь тараачаарай

Дээр Монголчуудтайгаа нийлээд аялалд явсан чинь
Холбооны дарга нь хоолны мөнгө нэхэж байгаам даа
Оюутан хүн гээд хөнгөлчихгүй л байгаам, нээх муухай

Та нутгийн хишиг гээд мөнгөө авч байгаа биз дээ
Дээрийн дугаар уруу глобус карт аваад залгаарай

Ээжээ би тоо сайн боддог болсон
Эндхийн дэлгүүрүүд нь бараандаа давхар татвар авдаг болхоор
Таван долларын баллуур авхад
Долоон долларын тооцоо хийнэ гэж тооцоолсоор байгаад
Тоо сайн боддог болсон

Та засаг дарга Бадраа дээр цаг авч ороод
Нутгаас төрсөн гоц авьяастануудыг
Яадгым болоо гээд судалчаарай

Ижий манай ангийнхан бүгд гимнастикт явж байгаа
Би уг нь явья гэж бодхын
Даанч багш намайг дэндүү нарийхан гээд авахгүйм
Би ч гэсэн ээждээ нүд дүүрэн харагдая гэж бодоол байгаа

Өө нээрээ таны бие сайн уу?
Сувилалд яваад сайн болсон уу?
Та миний охин өвдөхгүй бол
Ээж нь өвдөхгүй ээ гэж хэлдэг шүү дээ

Та худлаа хэлэхгүй ээ
Би өвдөөгүй болхоор таныг сайн байгаа л гэж бодож байгаа

Би явах болхоороо сайн витамин авч очноо
Бас хонинд өмсөхөд тэсвэртэй гоё гутал харсан
Даанч амраад явах болоогүй

Өө нээрээ мартцан байна ш дээ нөгөө тэнэг чинь
Ах, дүү 2, тэдний эхнэрүүд сайн уу? Хүүхдүүд нь том болсон уу?
Миний утасны дугаарыг тэд нарт өгчөөрэй.

Аан тийн дандаа мартаад байхым
Миний хүрэн ингэ ботголсон уу?
Миний тооцоогоор ихэрлэх ёстой доо
Та миний өмнөөс хамар дээр нь үнсчээрэй

Хаалганы хонх дугараад
Африк хар охин дуудаж байна

819 290 9044 энэ миний утасны дугаар шүү Ээжээ

Thursday, 3 November 2011

Усны гүнж болмоор байнаааа

Энэ 20т-ын нас нээрээ шааригдах шиг болжийнаа. Үүнээс урьтаад усанд шумбах эрдэм сурах гээд ёстой бүх үе мөч, нүх сүвээрээ үзэж таржийн даа. Усан дотор ёстой загас юм шиг хөвж, хөлбөрч, галбирах гээд үзээд бараг 4 сар боллоо ш дээ. Шууд үсэрч ороол шумбаал энэ тэр юм бодсон чинь арай ч биш ээ. Одоогоор нийт 13 цагийн хичээлд суусийн байна. Одоо 3 цагийн хичээл үлдээд байдаг. Тэр үед нь ядаж ус уруу ороод доошоо биш дээшээ гарч ирчихдэг болмоор байна даа. Үзээд л байгаа л даа. Уг нь 50 ч хүрэхгүй кг чинь одоо тэр усан дотор орчоод 500 болчоод байгаам уу хаашаа юм. Балтас болтос гээл уначхын. Сүүлийн 2 хичээлээс эхлээд ёстой хүчтэй үзэж байгаа. Одоо л сэлж сурахгүй бол хэний охин болдын гээл шазуураа зуугаал үзээд байдаг. Энэ сэтгэлгээ бас баг алаад байгаамаа. Сэтгэлгээндээ байнаа бие чинь хөвхөд бэлэн байнаа гэсий ш дээ багш уг нь. Өнөөдөр ёстой ороол шууд хөлбөрч унаал бүр үзэж тарлаа. Тэгээд яахав дээ дэвшилттэй. Хөвөгч бүсээ шууд тайлж хаяаад гартаа ганцхан хөвөгч хавтан бариал үзсэн чинь доошоо харж бол амжихгүйм билээ. Нуруугаараа нэлээд найдвар гарсан. Доошоо харангуут хамаг нүх сүв рүү ус ороод дээрээс нь сандраад ам ангайгаад за тэгээд будаааааааа. Элсэн манхан дунд өсч бойжсон хүн чинь усанд элэгтэй болох гэж нэлээд удах шинжтэй. Гэхдээ заавал сэлж сурнаа. Бүр тун удахгүй шууд хөвнө. Ахан дүүс минь усан дээр шууд өөрийгөө шидэх сэтгэлгээтэй болгоход туслах арга чарга байвал хайрлана уу?