Хөдөөгийн байдал шалдар булдар, цагийн улирал ороо, бусгаа, элстэй шанд, буттай цайдмыг дагаж хааяа нэг хар гэрээс утаа суунаглана. Дөрвөн зүг цэв цэлийн уйтгартай, цагаан униар тунана. Зуны лүгхийм халуун эсгий гэрийг шарж, малчин хүний сэтгэлийг бухимдуулна. Айлын хаяагаар үхрийн баас үргэлжилжээ. Үүгээр түүгээр хэдэн тугал оодогнон давхина. Хөлд орохоос аваад, үс цайхын хүртэл нэг голыг өгсөн уруудан, нүүж, нэг худагийг эргэн тойрон нутагласаар энэхүү ертунцийг эцэслэнэ. Гавж Жамбал хоймор сууж бурхан ном гэж буруу зөв чалчих ба зайсан Намжил гаднаас ирж хууль ёс гэж худал үнэн ярихыг сонссоор өдөр, сарыг улируулна. Тэртээ уулыг өнгөрвөл айлгүй гэж бодож, тэнгэрийн хаяанаас цааш газаргүй гэж сэтгэсээр, түмэн хэргээс хоцорч, дэлхийн боловсролоос гээгдэнэ. Гагцхүү өглөө бурханд залбирч, үдэш тэнгэрт мөргөж нэг нас барна. Хуучин хүү хул морин дээрээ хөндлөн сууж, хатируулсаар хүрч ирэв...Д.Нацагдорж

Wednesday, 27 July 2011

Торонто

Монгол улсын бүх хүн амтай тэнцэх оршин суугчтай Канадын хамгийн том хот, Торонтод айлчилж түм буман ард түмэн дотор 6 өдөр бужигнав. Зүгээр л завгүй, яарч сандарсан иргэд тэнд л байна. Би чинь тайван уужуу учиргүй соёлтой хүн очсон чинь том хотын ард түмэн сүр сар гээл өнгөрч байхым. Мэдээж тэр олон оршин суугчтай хотод давуу болон сул талууд их ажиглагдсаныг нуух юун. Харилцааны соёл бол үнэхээр нуль. Мэндэлхээ байг, инээ бүр инээхээ байг ядаж мишээ бүр мишээхээ байг зүгээр хар бүр хархаа байг ...цаашаа яадын бүү мэд. Энэ Кюбэкүүд чинь аатай соёлтой улс юм гэж. Яадаг вэ гэхээр өглөө автобусанд суухад жолооч нь өглөөний мэнд гэж хэлж угтаад, буухад баярлалаа баяртай өдрөө сайхан өнгөрүүлээрэй гэж хэлнэ. Инээмсэглэнэ ёстой нэг малийтал мишээнэ дээ. Ам мам нь бүр хаашаа томроод мишээгээд байгаан бүү мэд. Би бол одоог хүртэл мушилзаж л сурсан. Тэгж том мишээтэл нэлээд удах байх. За тэгсэн яасан нэг сайхан мушилзсан баярлалаа баяртай гэсэн хүн Торонтод очсон чинь юун намайг тоож сонсох, тоож мушилзахыг минь харах зүгээр яараад сандраад чихэлдээл, дайраал тэгээл алга болжийн. Явган зорчигчын гэрэл ассан байх үед хүртэл машинтай хүмүүс нь дайраад дайраад даргай даргай гээл явчихна тэр дээ. Би бүр Кюбэкт аягүй сүртэй зам гардаг байсан чинь Торонтод бол гарахгүйм билээ. Дэлгүүр энэ тэрт ч мэнд ус, талархлын үг байхгүй. Олон хүн дотор зөнгөрөөд зөнгөрөөд уусдаг бололтой. Харин тэр төрөл бүрийн дэлгүүрий нь сайхныг яана, машинтайгаа очсон бол бүр сайхан нэгжээд тэнд тийм юм энд ийм юм байдын байна гээд явах байх. Би ч машинтайгаа Торонто ортолоо удах байх. Тэрнээс наана Монриалд машин барих хэрэгтэй дээ гэсэн. Үзэх харах юм их л байсан гэхдээ бүгдийг үзэж дуусаагүй. Дараа очиж сайн судалнаа.

Tuesday, 26 July 2011

Арьс өнгөний үзэл

Хүний эрх дээдэлсэн сайхан оронд арьс өнгөий үзэл байна шүү. Гэхдээ олон мянган цагаачтай том хотуудад бол байхгүй. Харин жижиг суурингуудад хамгийн ихээр байна. Муулах гэж байгаан биш жинхэнэ үнэнийг л өгүүлэхийг зорьлоо. Миний бие нь Монриал хотод нэг жил амьдрахад тэр үзэл энэ тэрийг мэдрээгүй бүр тоогоогүй өнгөрөөсөн. Миний судалснаар жинхэнэ Канадууд нь хөдөө голдуу цагаачид нь том хотоор дүүрэн байдаг. Тэгээд би чинь хөдөөлөг газэр амьдраад нэг жил бол байна. Арьс өнгөөр их ялгагдсоон. Тоогоогүй бүр тоохыг ч хүсээгүй. Угаасаа нэг жижиг суурингаасаа /манайхаар бол аймаг/ гарч үзээгүй хүмүүс гэдэг чинь өөр шүү. Би нэг өдөр шалгалтынхаа завсараар гадаа сандал дээр суух гэсэн чинь хоосон сандал байдаггүй. Тэгхээр нь нэг илүү сандалтай ширээнд очоод суусан чинь бүгд ПИРХ гээл босдог байна ш дээ. Тэгсэнээ тийшээ яваад зогсож энэ тэр. Дараахан нь нэг хоолны газар ганцаараа хоол идэхээр очоод 30 минут зөөгч ирэхийг хүлээгээд явсан. Миний хажуу талын ширээнд үйлчлээд байсан мөртлөө над дээр ирэхгүй байгаа байхгү юу. Би шууд гараад явсан. Гарч явахад их эвгүй байсан. Уйлах дөхсөн гэхдээ уйлаагүй. Нэг муу ази хүүхэн ядуу орных гээд тэгж байгаа байхгүй юу. За тэгсэн энэ шин ажил дээр бүр аймаар гээч. Манай ажил бас алхахад хол, машинаар явахад ойрхон тийм газар байхгүй юу. Тэгээд өглөө цайндаа ороол хувцасаа солиод гараад ирэхэд машинтай хүмүүс нь намайг хаячаад явчдий ш дээ. Энэ муу амьтан зайлуул цуг ажиллады ш дээ гээд бодохгүй ш дээ. Наагуур цаагуур цуг ажилладаг хүмүүс чинь ойр зуур сонин сайхан ярьдий ш дээ. Надтай ярьдаггүй ш дээ. Ажилаа яриал тэгээл болоо. Тоохгүй ш дээ харин ч нэг. Харин том хотуудад бол Япон, Солонгос, Өмнөд Америкийнхантайгаа найзлаад явчий ш дээ.

Friday, 15 July 2011

Шинэ ажил

Шинэ нутагт ирээд 2 жилийн дараагаар ажилд орлоо. Монголд ажиллаж байсан ажилтай ижил төстэй, уул уурхайн салбарт ажиллаж байна. Цагийн бүртгэл, ажилын тайлан гээд л наад захын бичиг цаастай зууралдаал сууж байна. Ус, модоор бүрхсэн газар, шумуул, ялаа ихтэй байна. Өнөөдөр өглөө гэхэд шумуул дүнгэнээд /хаагуур орж ирсийн бүү мэд/ унтуулсангүй ээ. За энэ гэзэр нь болбоос Индианчуудын нутаг бөгөөд маш их алт эрдэнэстэй бөлгөө. Алт эрдэнэсийг 2015 оноонс авч эхэлнэ гэсэн төвөлөгөө байгаа юм байна. Нутгийн Индианчуудыг ажилд түлхүү авах зорилготой энэ төсөл дээр нарийн мэргэжил, техникийн ажил дээр Канадууд, үйлчилгээ болон хүнд машин механизмын ажил дээр Индианчууд томилогдон ажиллаж байна. Ялангуяа гэр бүлээрээ цэвэрлэгээн дээр ажилладаг хүмүүс зөндөө байх юм. Над шиг цагаач 2 байгаа. Нэг нь Францаас цагаачилж ирээд эндхийн Хамгаалалтын Хэлтэст ажилладан маш өндөр бараг ш Шаравжамц юмуу даа. Хаалга энэ тэрт толгой нь тулааад би уг нь өндрий нь асуумаар байна. Даанч өндөр мөндөр асуутлаа танилцаагүй байна. Ажил ярих гэж оччоод хүүе чиний өндөр хэд вэ гэлтэй биш дээ тээн. За нөгөөх нь болвоос Швэд нутгаас ирсэн цагаач бөгөөд сувилагч юмаа. Дуу шуу ихтэй бов бор барьц сайтай хүүхэн бий дээ. За тэгээд бусад нь Канадууд болон Индианчууд бөлгөө. Эндхийн хүмүүст боломж олдохоороо амьдралдаа нэг удаа МОНГОЛ гэдэг улсад очиж үзээрэй. Хэчээ ч сэтгэлийг чинь гундаахгүй гээд л зар сурталчилгаа явуулаал сууж байна. Аялал Жуулчлалын Холбооны сайн дурын гишүүн чинь би байгаам шүү дээ. За тэгээд зэлүүд нутаг юм болхоор нөгөө манай тэмээг хулхадсан сүрлэг сайхан эвэрт хандгай, баавгай энэ тэр нь ажилын талбарт орж ирээд сүйд болно. Хандгай нь яахав тэгж ингэсхээд яваа өгчихнө. Баавгайнд бол арга хэмжээ аваад байгаам. Нисдэг тэргээр тор шидэж бариад тэгээд нисдэг тэргээрээ зөөж аваачиж хаяна гэж байгаа. БИ одоохондоо хараагүй л байна. Өглөө л босоод ирхэд баавгай гээд бөөн яриа болсон байдаг юм. Надан үзүүлэх гээд хадгална ч гэж юу байхав дээ тээн.

Saturday, 9 July 2011

Бүтэн 8 өдөр шуугив.

Английн гүн болон гүнгийн авхай нэр Канад улсаас анхны гадаад орны аялалаа эхэлсэн бөгөөд 8 өдрийн турш Канадыг шуугиулаад явлаа. Тэрбээр Канад улсын Оттава, Торонто, Монриал, Калгари зэрэг хотуудаар зочилсон бөгөөд маш өндөр сэтгэгдэлтэй дахин эргэн ирэх өлзий учиралтай мордсон гэнэ шүү. Эндхийн ТВ, сэтгүүлээр юу гэж шуугиж байна гэхээр зүгээр л өмссөн хувцаснаас нь эхэлсэн л дээ. Би бол нээх гайхахгүй харин брэнд, үнэ зэргий нь л сонирхоно. Эд нар яагаад хувцасы нь их яриад байна гэхээр эд нар бол жийнсэн өмдний орон. Баяр ч болж байсан, байдгындаа очсон ч, албан өрөөндөө ч жинстэйгээ явж байдаг ард түмэн. Гангарна гоёно гэдэгийг мэдэхгүй. Гэхдээ гангараад байх шиг байгаан. Тэр нь бол ШИВЭЭС. Би франц хэлний ангидаа ГАНГАН гэдэг нэр авсан. Учир нь би өмд өмсдөггүй. Юбка өмсдөг. Маш албан ёсны хувцасладаг ард түмэн шүү дээ бид нар чинь. Эд бол үгүй усны гутал, шарваар, юу л бол юу өмсч ирнэ.
Гүнгийн авхайн палатны тоог нь, чанартай нь гаргаад тавьчихсан байна. Юу ярьсан, юу их сонирхсон гэж ярихынхаа өмнө палаты нь яриад байгаа байхгүй юу. Жинхэнэ мода энэ тэр мэддэггүй хүмүүс гэж хотол олноороо бид уулзах болгондоо ярьдаг шүү. Ямар сайндаа манай нэгэн танил Канад улсад 8 жил ажиллаж, амьдраад ноднин намар Чингис Хаан онгоцны буудал дээр буугаад нүд ам нь эргээд хачин их санаа зовсон гэнэ. Учир нь ард түмний ганган гоёийг гайхаж санаа зовоод гадуур гарах гэсэн жинсэнээс өөр өмсөх юм олдохгүй хэцүү байсан гэсэн. Тэгэхээр ганганаас ганган биш рүү ганган бишээс ганган уруу хэт уусчихгүйн тулд яах ёстой вэ гэдэгийг хэлээд өгөөрэй найзуудаа.

Thursday, 7 July 2011

Найз

Их боджийн л доо. Найз гэж хэн бэ? Яагаад найзалдын? Яагаад мууддын? Хэзээд найз гэдэг хүн үнэтэй хэвээрээ байх уу? Найзыгаа яаж хүндэлж явах ёстой вэ энэ тэр гээд...Бага байхад ч еэвэн хүртэл хувааж идээл копроноо дундуур нь хазаж урж, зүүгээл, нэг нэгнийгээ хичээлдээ явахдаа хүлээгээд, Цагаан Сараар найздаа тусад нь бэлэг бэлдэж өгөөл, цааш ярьвал ч их халуун халуун хөөрхөн хөөрхөн дурсамжууд байнаа. Би их олон найзтай хүмүүн байгаа юм. Тэр дотроо их олон төрөл байнооо. Галзуу ганц найзтай хүн л найзтай гэж ярьдагийн гэсэн шүү. Хүн бүхний найз найз бишээ гээд л. Галзуу ганц найз байсаан. Ёстой галзуу ганц найз. Сэтгэл, цаг хугацаа бүхнээ л зориулдаг байлаа. Даанч энд ирсэнээс хойш бага багаар яриад тэгээд бараг шингэрсэн дээ хө. Эр эм 2-ын хооронд Бие холдохоор Сэтгэл холдоно гэдэг юм байна лээ. Найзуудын хооронд бас тийм юм байна гэж би бодоод байна. Тэгээд ер нь боджээ байсан чинь хүн ер нь орчин тойрныхоо хүмүүстэй маш их найзалдаг бие холдонгуут тэр найзууд бас бүдгэрч байх жишээтэй байна. Өглөө 10 жилийнхээ нэг найз хүүхэнтэй цахим шуудангаар ярьж байсан чинь өөрчлөгдсөн байна яасан яасан байна гэнэвээ тэгж байгаад гараад явчихлаа даа. Яаж ч хичээсэн 10 жилд найзалж байсан шиг найзалж чадахгүй нь дээ. Эмээгээд байдынмуу, цэрвээд байдынмуу, зугатаагаад байдынмуу бүү мэдээ. Ямар ч байсан төөрсөөр сууж байна даа. Одоо тэгээд боджий ш дээ. Нэг сайн найзтай больёо гэвэл гэрээ энэ тэр хийдийнмуу яадын. Нэг үг хэлээд л намайг гомдоогоод би нэг үг хэлэнгүүт түүнийг гомдоогоод байх юм даа. Бие нь томроод сэтгэл нь томордоггүй байвал мөн сайханаа.